Τρίτη, 1 Ιανουαρίου 2013

ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ, πρώτος μήνας του χρόνου

«Ο χρόνος είναι γρήγορος ίσκιος πουλιών
Τα μάτια μου ορθάνοιχτα μες στις εικόνες του ...
Γλυκιά περιπέτεια,γλυκιά η ζωή»
                                       Οδυσσέας Ελύτης «Προσανατολισμοί»

Ας υποδεχτούμε λοιπόν με αισιοδοξία το νέο χρόνο.


 
ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ, Γενάρης, Γατομήνας, Γελαστός, Καλεντάρης ή Καλαντάρης, Κλαδευτής, Μεγαλομηνάς, Πρωτάρης, Τρανός, Μεσοχείμωνας, κ.ά. είναι μερικές από τις ονομασίες για τον Ιανουάριο, τον πρώτο μήνα του χρόνου.
"Γενάρη μήνα κλάδευε/ και μη ρωτάς φεγγάρι". Ο Γενάρης λοιπόν ή κλαδευτής θεωρούνταν ως ο καταλληλότερος μήνας για κλάδεμα.
 
"Το Γενάρη το φεγγάρι/ ήλιος της ημέρας λάμπει".
 
Το περιεχόμενο, λοιπόν, του χρόνου στο οποίο ανταποκρίνεται η τοποθέτηση της Πρωτοχρονιάς στην πρώτη Ιανουαρίου, είναι η γέννηση του φωτός, η γέννηση του Ήλιου. Παρετυμολογώντας, τώρα, το Γενάρη από το ρήμα γεννώ, ο λαός εξηγεί; "Γιατί το Γενάρη τον λένε Γενάρη; - Γιατί γεννά η μέρα τ' αρνιά".
 
Τον λένε Καλαντάρη (γιατί τραγουδούν τα κάλαντα) Κρυαρίτη (για το πολύ κρύο που φέρνει) Μεγάλο και Τρανό καιΜεγαλομηνά (γιατί έχει 31 ημέρες και οι νύχτες του είναι μεγάλες, όπως λέει και το τραγούδι «Νάταν οι μέρες του Μαγιού κι οι νύχτες του Γενάρη») Κλαδευτή (επειδή αρχίζουν τα κλαδέματα στα αμπέλια) Μεσοχείμωνα (επειδή βρίσκεται στη μέση του χειμώνα) Παγωνιά (επειδή παγώνουν τα νερά) Γατόμηνα (για τους νυχτερινούς έρωτες των γάτων) και Γελαστό (για τις Αλκυονίδες ημέρες του).
Γιορτές
Ιανουαρίου 1 , του Μεγάλου Βασιλείου.
Ιανουαρίου 6, Θεοφάνια. 
Ιανουαρίου 7, του Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου ή Αϊ-Γιάννη του Βαπτιστή
Ιανουαρίου 17, του Αγίου Αντωνίου.
 Ιανουαρίου 18, του Αγίου Αθανασίου. Τιμούν τη μνήμη του και απέχουν όλοι από όλες τις αγροτικές εργασίες. 
Ιανουαρίου 20, του Αγίου Ευθυμίου.
Ιανουαρίου 30, των Τριών Ιεραρχών - Μεγάλου Βασιλείου, Γρηγορίου του Θεολόγου και Ιωάννου του Χρυσοστόμου. Αποκαλούνται και Τριανταρχόντοι ή Γεραρχόντοι.
 Παροιμίες

"Όλον το χρόνο κόκορας και γάτος το Γενάρη". 
"Γενάρη μήνα κλάδευε/ φεγγάρι μη ξετάζεις".
 
"Όποιος θέλει να βαμβακώσει/ το Γενάρη άς οργώσει".
 
"Κόψε ξύλο το Γενάρη/ και μην καρτεράς φεγγάρι".
 
"Χαρά στα Φώτα τα στεγνά/ και τη Λαμπρή βρεγμένη".
 
"Το Γενάρη μήνα αν θες να ζεσταθείς/΄πίνε, τρώγε, τρέχα κι έπειτα να κοιμηθείς".
 
"Ο Γενάρης και αν γεννάται/ του καλοκαιριού θυμάται".
 
"Κότα, χήνα το Γενάρη/ και παπί τον Αλωνάρη".
 
"Μήνας πούχει -ρο/ το κρασί δεν θέλει νερό".
 
"Απ΄τον Γενάρη ως τη Λαμπρή/ δεν έχει σχόλη και γιορτή".

*** (Πράγματι ,τους μήνες Σεπτέμβριο, Οκτώβριο, κ.λπ. μέχρι το πολύ και τον Απρίλιο της επόμενης χρονιάς, το κρασί "κρατά" φρέσκο, ελαφρύ, όσο νά 'ναι καινούργιο και γλυκόπιοτο. Μετά μπαίνουν οι ζεστοί μήνες,  η ωρίμανσή του είναι πια στο τέλος της και δεν είναι πια ελαφρύ. Τότε θέλει λίγο νερό, κρύο, στο ποτήρι για να το κάνει και πάλι ελκυστικό, ευχάριστο και για τους μήνες χωρίς "-ρο" (Μάιο, Ιούνιο, κ.λπ.)
Tον Ιανουάριο για  μερικές μέρες σταματάει η κακοκαιρία. Χαμογελάει ο ήλιος και συμφιλιώνει στεριές και πέλαγα. Τις μέρες αυτές, ο λαός μας τις λέει «Αλκυονίδες» και είναι περίπου 10. Όσες μέρες χρειάζεται, σύμφωνα με τον μύθο, η Αλκυόνη για να κλωσήσει τα αυγά της.



Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου